6.1.7
Poprzedni Do góry Następny

 

6.1.7 Zagadnienia geobotaniczne i faunistyczne

Zagadnienia geobotaniczne

Według podziału geobotanicznego szaty roślinnej Polski miasto Kołobrzeg należy do następujących jednostek:

Prowincja: Niżowo - Wyżynna Środkowoeuropejska

Dział: Bałtycki

Poddział: Pas Równin Przymorskich i Wysoczyzn Przymorskich

Kraina: Brzeg Bałtycki

Okręg: Środkowy

Kraina: Pobrzeże Bałtyckie

 

Kraina Brzeg Bałtycki zajmuje pas bezpośrednio nadmorski ok. 400 km długości i do 2-3 km szerokości. Roślinność układa się strefowo. Wyróżnia się 3 pasy florystyczne od wód morza ku lądowi. Są to:

1. Płaska plaża zwykle bez roślinności, poza wyrzuconymi przez fale glonami i obumierającymi szczątkami roślinnymi.

2. Wał wydm przednich, czyli “białych” ze skąpą naturalną roślinnością zazwyczaj sztucznie utrwaloną.

3. Pas wydm wewnętrznych, czyli “szarych”, na których utrzymuje się charakterystyczna roślinność zielna i drzewiasta oraz flora porostów. Wydmy porośnięte są przez zarośla wierzbowe Salix arenaria, trawy, kobierce porostów, sosnowy bór nadmorski zwany bażynowym Empetro nigri - Pinetum.

Geneza wydm nadmorskich wiąże się ściśle z rozwojem roślinności. Fale wyrzucają ustawicznie na brzeg piasek, który układa się początkowo na płaskiej, niezarośniętej plaży, tzw. strądzie. Suchy piasek jest przenoszony przez wiatr (na polskim wybrzeżu głównie zachodni) ukośnie w głąb lądu. W miejscu, gdzie wiatr napotyka przeszkodę, traci szybkość i składa naniesiony przez siebie ładunek w postaci pierwszych zawiązków wydm. Tworzą się one z reguły wokół kęp roślinności wysuniętych najdalej na plażę. W rejonie Kołobrzegu rolę pionierów pełnią m.in. trawy Ammophila arenaria - piaskownica zwyczajna i Elymus arenarius - wydmuchrzyca piaskowa. Gatunki te odznaczają się dużą odpornością na zasypywanie przez ruchome piaski, a nawet wymagają go do normalnego wzrostu i rozwoju. Wzniesione ponad ziemię źdźbła i liście traw wyłapują niesiony przez wiatr piasek, co w rezultacie powoduje utworzenie wydm, od barwy tworzących je piasków, wydm “białych”. Typowym zbiorowiskiem roślinnym rozwijającym się na takich wydmach jest zespół wydmuchrzycy piaskowej i piaskownicy zwyczajnej Elymo - Ammophiletum, którego gatunki wykazują cechy budowy kseromorficznej. Zbiorowisko to pełni bardzo ważną funkcję w utrwalaniu linii brzegowej.

Gdy zwarcie roślinności dostatecznie wzrośnie rozpoczyna się wzbogacanie piasku w substancje próchniczne. Zmieniają się warunki glebowe, piasek staje się bardziej zwięzły, mniej ruchliwy, wydma “biała” zmienia się w wydmę “szarą”. Osiedlają się pierwsze krzewy: Salix repens subsp. arenaria (S. arenaria)– wierzba płożąca piaskowa, Empetrum nigrum - bażyna czarna, Calluna vulgaris - wrzos zwyczajny. Mogą one tworzyć trwałe zbiorowiska krzewinkowe. Występują również stadia z panującymi porostami. Jednak najczęściej bieg sukcesji prowadzi od zespołu Helichryso - Jasionetum litoralis z kocankami piaskowymi i jasieńcem przybrzeżnym do boru sosnowego Empetro nigri - Pinetum.

Na wydmach i klifowych zboczach występują zbiorowiska krzewiaste reprezentowane przez zespół Hippophao - Salicetm arenariae utworzony przez zarośla Hippophaë rhamnoides - rokitnika zwyczajnego i Salix repens subsp. arenaria (S. arenaria)– wierzbę płożącą piaskową.

 

Kraina Pobrzeże Bałtyckie charakteryzuje się zatorfionymi dolinami przymorskimi, wydmami z roślinnością piaskową oraz płaskimi płatami pomorskiej moreny dennej i wzgórzami moreny czołowej zajętymi przez lasy. Charakterystyczną roślinnością tej Krainy są torfowiska wrzosowiskowe (właściwie wrzoścowe) oraz lasy bukowe i mieszane, olszyny, wilgotne bory sosnowe i lasy sosnowo-mieszane. Osobliwościami florystycznymi tych lasów są: Sorbus intermedia – jarząb szwedzki i Lonicera periclymenum - wiciokrzew (suchokrzew) pomorski.

Torfowiska wrzoścowe typu atlantyckiego w Polsce występują nielicznie i tylko w wąskim pasie wybrzeża morskiego na zapleczu wydm i ograniczone są do geobotanicznych krain przymorskich między dolną Odrą i Wisłą. W ich skład wchodzą zespoły z rzędu Ledetalia palustris, związku Ericion tetralicis z gatunkami atlantyckimi i borealnymi.

Na terenie miasta występuje kilka enklaw z rzadkimi zbiorowiskami halofilnymi, tworzącymi zwarte fitocenozy typu wilgotnych "słonych łąk" zaliczanych do klasy Asteretea tripolium. Występują w miejscach o niskim poziomie wody i stosunkowo małym stężeniu soli. Roślinność ta występuje na terenie byłego rezerwatu "Solnisko – Kołobrzeg” w środkowej części miasta po zachodniej stronie drogi w kierunku Białogardu (w załączeniu plan sytuacyjny).

Z torfowiskami niskimi, w przeszłości użytkowanymi rolniczo, związana jest roślinność szuwarowa z klasy Phragmitetea i ziołoroślowa z klasy Molinio - Arrhenatheretea, zarośla wierzbowe oraz lasy olsowe. Roślinność ta reprezentuje kolejne etapy sukcesji zachodzącej na porzuconych, nieużytkowanych obecnie łąkach.

Poniżej podano, z terenu miasta Kołobrzeg, wykaz gatunków o różnym statusie ochrony (dane z literatury i własnych obserwacji):

objaśnienia znaków: !! - gatunki pod całkowitą ochroną, ! - gatunki pod częściową ochroną, V(PZ) - gatunki zagrożone na Pomorzu Zachodnim, V(PL) - gatunki zagrożone w Polsce, R(PZ) - gatunki rzadkie na Pomorzu Zachodnim

 

Nazwa gatunku

Kategoria zagrożenia

Aster tripolium L. - Aster solny

V(PZ), V(PL)

Carex arenaria L. - Turzyca piaskowa

!

Empetrum nigrum L. S. S. - Bażyna czarna

R(PZ)

Glaux maritima L. – Mlecznik nadmorski

V(PZ)

Hedera helix L. – Bluszcz pospolity

!!

Hippophaë rhamnoides L. - Rokitnik zwyczajny

!!

Juncus gerardi LOISEL. - Sit Gerarda

V(PZ)

Lonicera periclymenum L. - Wiciokrzew (Suchokrzew) pomorski

!!

Lotus tenuis WALDST. & KIT. EX WILLD. - Komonica wąskolistna

V(PZ)

Odontites litoralis FR. – Zagorzałek nadbrzeżny

V(PZ)

Odontites litoralis FR. – Zagorzałek nadbrzeżny

V(PZ)

Plantago maritima L. – Babka nadmorska (B. morska)

V(PZ)

Sorbus intermedia (EHRH.) PERS. – Jarząb szwedzki

!!

Spergularia salina J. PRESL & C. PRESL – Muchotrzew solniskowy = S. marina

V(PZ)

Taxus baccata L. – Cis pospolity

!!

Triglochin maritimum L. – Świbka morska

V(PZ)

Viburnum opulus L. – Kalina koralowa

!

 

Przedstawiona charakterystyka roślinności i wykaz gatunków chronionych lub w różnym stopniu zagrożonych i rzadkich jest niepełna. Aktualnie prowadzona jest kompleksowa inwentaryzacja przyrodniczej terenu miasta Kołobrzeg. Wyniki inwentaryzacji przyrodniczej należy wnieść do Studium w ciągu maksimum roku od daty zakończenia opracowania.

 

Zagadnienia faunistyczne

Według podziału zoogeograficznego miasto Kołobrzeg należy do królestwa Arctgoea, dzielnicy Europejsko – Obskiej i krainy Południowobałtyckiej.

Występowanie przedstawicieli świata zwierzęcego jest uzależnione od warunków środowiska przyrodniczego i różnicuje się w zależności od wytworzonego ekosystemu. Na terenie miasta Kołobrzegu można wyróżnić między innymi: ekosystem miasta, ekosystem plaż i wydm, ekosystem lasów, ekosystem rzeki Parsęty, ekosystem torfowisk. Dotychczas nie przeprowadzono systematycznej inwentaryzacji fauny terenu miasta, lecz na podstawie dostępnej literatury przedmiotu można założyć występowanie określonych jej gatunków.

Ichtiofauna terenu miasta jest zróżnicowana - za mostem kolejowym w Kołobrzegu kończą się wody śródlądowe Parsęty a zaczynają wewnętrzne i terytorialne wody morskie. Parsęta zaliczana jest do największych rzek trociowych Pomorza Środkowego. Rzeka jest systematycznie zarybiana trocią i smoltami łososia. W wodach dorzecza Parsęty spotkać można następujące grupy ichtiofauny (za Tomasz Heese w “Funkcjonowanie geosystemów zlewni rzecznych” Poznań 1998r.), (* zaznaczono gatunki chronione):

  1. Grupa litofilna (składająca ikrę na podłożu kamienistym ):
minog strumieniowy – Lampetra planeri (Bloch )*
minog rzeczny – Lampetra fluvatilis L.*
łosoś – Salmo salar L.*
troć wędrowna- Salmo trutta m.trutta L.
pstrąg potokowy – Salmo trutta m. fario L.
Pstrąg tęczowy – Oncorhynchus mykiss (Walb.)
Lipień – Thymallus thymallus (L.)
Kleń – Leuciscus cephalus (L.)
Certa – Vimba vimba (L.)
Strzebla potokowa – Phoxinus phoxinus (L.)
Głowacz białopłetwy – Cottus gobio L.
  1. Grupa indyferentna ( składająca ikrę na podłożu kamienistym jak i na roślinach):
jaź – Leuciscus idus (L.)
jelec – Leuciscus leuciscus (L.)
krąp – Blicca bjoerkna (L.)
okoń – Perca fluviatilis L.
  1. Grupa fitofilna ( ikra jest składana na roślinach):
szczupak – Esox lucius L.
Leszcz – Abramis brama (L).
Płoć – Rutilus rutilus (L).
Lin – Tinca tinca (L.)
Słonecznica – Leucaspius delineatus (Heckel)
Karaś srebrzysty – Carassius aurarus gibelio ( Bloch)
Koza – Cobitis taenia (L).
Ciernik – Gasteosterus aculeatys L.
Cierniczek – Pungitius pungitius (L).
Sandacz – Stizostedion lucioperca (L).
  1. Grupa psammofilna (ikra jest składana na dnie piaszczystrm):
kiełb - Gobio gobio (L).
Śliz – Noemacheilus barbatulus (L).
  1. Grupa lito – pelagofilny (ikra składana na dnie kamienistym ma możliwość dryfowania blisko dna):
miętus – Lota lota (L).
  1. Grupa specjalna:

- węgorz- Anguilla anguilla (L).

Nadmorskie lasy i plaża wzdłuż całego wybrzeża to trasa corocznych wędrówek ptaków. Jest to też środowisko życia mew, rybitwy, sieweczki. Zimują tutaj łabędzie i  kaczki dokarmiane przez ludzi. Według badań nad awifauną doliny Parsęty (Jacek Antczak, Wojciech Górski w “Funkcjonowanie geosystemów zlewni rzecznych” Poznań 1998 r.), mokradła pod Kołobrzegiem są miejscem występowania bardzo wielu gatunków ptaków. Są to:

- perkoz rdzawoszyi (Podiceps griseigena)

zausznik (Podiceps nigricollis)
bąk (Botaurus stellaris)
łabędź niemy (Cygnus olor)
gęgawa (Anser anser)
krakwa (Anas strepera)
krzyżówka (Anas platyrhynchos)
cyranka (Anas querquedula)
płaskonos (Anas clypeata)
błotniak stawowy (Circus aeruginosus)
błotniak łąkowy (Circus pygargus)
wodnik (Rallus aquaticus)
derkacz (Crex crex)
łyska (Fulica atra)
żuraw (Grus grus)
krzyk (Gallinago gallinago)
świerszczak (Locustella naevia)
strumieniówka (Locustella fluviatilis)
brzęczka (Locustella luscionoides)
dziwonia (Carpodacus erythrinus)

Na terenach zurbanizowanych żyją gatunki ptaków charakterystyczne dla tych stref: wróble, gawrony, synogarlice, sierpówki.

Przedstawiona charakterystyka przyrodnicza i wykaz gatunków chronionych lub w różnym stopniu zagrożonych i rzadkich, sporządzona została na podstawie odstępnej literatury i może być niepełna. Aktualnie prowadzona jest kompleksowa inwentaryzacja przyrodniczej terenu miasta Kołobrzeg. Wyniki inwentaryzacji przyrodniczej należy wnieść do Studium w ciągu maksimum roku od daty zakończenia opracowania.