6.2.10
Poprzedni Do góry Następny

 

6.2.10 Wnioski

Porównując Kołobrzeg z okresu przedwojennego, co umożliwia bogaty materiał fotograficzny, ze stanem dzisiejszym, można stwierdzić, że stan obecny miasta, jego krajobraz kulturowy w olbrzymim stopniu uległ zdegradowaniu. Za bezpośrednią przyczynę tego stanu rzeczy należy uznać zniszczenia jakie poniósł Kołobrzeg w wyniku ostatniej wojny. Należy jednak przy tym stwierdzić, że działania podejmowane na terenie miasta w okresie powojennym, spowodowały dalsze negatywne skutki, przynajmniej jeżeli chodzi o problematykę ochrony dóbr kultury.

Wydaje się przy tym, choć może być to stwierdzenie mocno krytykowane, że szczególnie analiza problematyki ochrony zabytków w stosunku do Kołobrzegu, w jej najszerszym spektrum jakim jest krajobraz kulturowy, pozwala obiektywnie zweryfikować jego obecny stan, tym bardziej, że analizie podlegają tutaj nie tylko istniejące dobra kultury materialnej, lecz także przejawy działalności człowieka zatracone w przeciągu ostatniego półwiecza, czy też cała sfera, którą być może emfatycznie można by było nazwać “filozofią miasta”, ze wszystkimi przejawami myśli ludzkiej (także i jej braku), która wykreowała Kołobrzeg jaki obecnie znamy.

Przesądzenia jakie nastąpiły w Kołobrzegu po II wojnie światowej implikują w wielu przypadkach konieczność rozważenia niekiedy futurystycznych pomysłów, aby przynajmniej mając na uwadze niemożliwość zrealizowania ich w obecnej chwili, zdawać sobie sprawę, że często tylko takie działania mogą przynieść wymierny, pozytywny skutek. Przy ferowaniu tych opinii pomocne być może uzyskanie odpowiedzi na następujące pytania:

Jakim był Kołobrzeg w momencie, który stał się punktem wyjścia dla analizy jego obecnego stanu?

Co z tego pozostało ?

Co pojawiło się w okresie powojennym?

 

Krajobraz Kołobrzegu

Najstarszym przekazem ikonograficznym dotyczącym Kołobrzegu był obraz pochodzący z roku 1614, namalowany przez nieznanego malarza. Przedstawia on miasto otoczone pierścieniem murów obronnych z bramami i basztami, zabudowane szczytowymi kamienicami mieszczańskimi, nad którymi dominują najważniejsze obiekty miasta z kościołem Najświętszej Marii Panny na czele. Zdecydowanie mniejsze dominanty stanowią wieża kościoła pw. Św. Ducha i budynek ratusza.

Kołobrzeg posiadał przed wojną bardzo czytelną kompozycję, w której główna oś komunikacyjna miasta przebiegająca z południowego wschodu (od Lęborskiego Przedmieścia) na północny zachód (dzielnica Portowa), podkreślona była przez dominujące nad zabudową miasta wieże kościołów, w szczególności Konkatedry, kościoła pw. Św. Marcina i Kościoła pw. Św. Mikołaja. Kolejnym akcentem wysokościowym jaki pojawił się stosunkowo później był Pałac Zdrojowy, który zaakcentował najbardziej reprezentacyjną część dzielnicy uzdrowiskowej. Chronologicznie najpóźniejszymi dominantami wysokościowymi miasta stały się: wieża ciśnień – stosunkowo neutralna przez swą zwartą bryłę oraz Hotel Kauffman’a przytłaczający swoją skalą dzielnicę portową, będący zarazem zamknięciem w/w osi kompozycyjnej, tworzący jednocześnie ciekawy element krajobrazowy od strony morza.

Procesy jakie miały miejsce w latach powojennych, o których m.in. wspomniano w niniejszym opracowaniu, spowodowały daleko idące przekształcenia krajobrazu miasta. Należy mieć tutaj na uwadze:

  1. Zniszczenie hotelu Kauffman’a, rozbiórka kościołów św. Jerzego, św. Marcina i św. Mikołaja oraz ruin Pałacu Zdrojowego spowodowało likwidację tradycyjnych dominant wysokościowych. Powstanie i istnienie w bliskim sąsiedztwie w/w nowych obiektów wysokościowych (hotel “Skanpol w sąsiedztwie kościoła św. Marcina, budynek “Anibo” w sąsiedztwie kościoła św. Mikołaja) nie przywróciło poprzedniego efektu. Budynki te nie stanowią bowiem dominant, a raczej kolejne przegrody widokowe. Hotel “Skanpol” zlokalizowany w miejscu dawnych kamienic przytłacza ponadto skalą Plac 18-go Marca.
  2. Realizacja zabudowy będącej plonem konkursu architektonicznego z roku 1970, w szczególności wprowadzenie wieżowców na obszarze i obrzeżach Starego Miasta zniekształcających całkowicie panoramę miasta od strony południowej i zasłaniających Konkatedrę (ob. Stare Miasto w Kołobrzegu posiada dobrą ekspozycję od strony Budzistowa).
  3. Wprowadzenie w sposób chaotyczny wysokiej zabudowy, w różne części miasta, w szczególności na terenie dzielnicy uzdrowiskowej.

 

Z takiego punktu widzenia wynikałaby konieczność podjęcia następujących działań:

  1. Likwidacja wysokiej zabudowy degradującej panoramę miasta, w pierwszej kolejności zabudowy wysokiej tj. gł. budynków wzniesionych na obrzeżu Starego Miasta.
  2. Rezygnacja z lokowania na terenie wszystkich historycznych części miasta zabudowy wysokiej. Jedynymi terenami dla lokalizacji takiej zabudowy wydają się być tereny na wschód od parku im. Aleksandra Fredry w kierunku Podczela.

 

Miejsca pamięci, pomniki.

Paradoksem historii jest, że na terenie obecnej Polski zostali pochowani Kutuzow i Blücher, dwaj wielcy wodzowie, którzy głównie przyczynili się do upadku Napoleona,

2 lipca 1865 roku odsłonięto przed ratuszem pomnik Fryderyka Wilhelma III, którego autorem był prof. Drake – usunięty latem 1945 r.

Na miejscu pomnika na Pl. 18-Marca poświęconego poległym w wojnach w XIX w. żołnierzom niemieckim odsłonięto 18 marca 1948 r. odsłonięto pomnik poległym w walkach o miasto w 1945 r. żołnierzom polskim.

Pomnik Nettelbecka i Gneisenaua aut. Georga Meyera wzniesiony w 1903 (odsłonięty 2 lipca 1907r.)

Kamień pamiątkowy na forcie wilczym ku czci żołnierzy kapitana Waldenfelsa

Groby Nettelbecka i kpt. Waldenfelsa znajdowały się na starym cmentarzu między ulicami Towarową i Obrońców Westerplatte, naprzeciw ośrodka Politechniki Poznańskiej

Stan zabytkowych elementów krajobrazu kulturowego miasta oraz ich wartość wymagają podjęcia wiążących decyzji o objęciu ich kompleksowym planem ochrony, umocowanym w prawie miejscowym i budżecie Miasta.

Zachowanie dóbr kultury stanowiących dorobek miasta uwarunkowane jest:

ochroną historycznej kurortowo – uzdrowiskowej funkcji miasta,
bezwzględną ochroną zachowanych obiektów i terenów zabytkowych,
szeroko pojętą rewaloryzacją świadectw materialnych i przywróceniem świadomości w zakresie zapoznanych dóbr kultury niematerialnej.