8.2.2
Poprzedni Do góry Następny

 

8.2.2 Strefy “B” – pośredniej ochrony konserwatorskiej

Strefa “B-1” – ochrony XIX wiecznego zespołu urbanistycznego

Strefa obejmuje obszar wokół Starego Miasta w Kołobrzegu, którego granice wyznaczają od północnego-zachodu i północy linia kolejowa, od północnego-wschodu zabudowa ulicy Unii Lubelskiej, od południowego- wschodu ulica Koszalińska, od południowego-zachodu zabudowa ulicy Dworcowej (łącznie z budynkiem dawnego kasyna przy ul. Armii Krajowej) oraz ul. I Armii Wojska Polskiego. Obecnie jest to stosunkowo jednorodny obszar, w którym zatarły się granice między zabudową powstałą po likwidacji umocnień twierdzy, a  istniejącymi wcześniej przedmieściami.

Fazę przejściową rozwoju tego obszaru miasta pokazuje mapa w skali 1:25000 z 1890 r. Na zachód od ul. Dworcowej, między nią i torami kolejowymi czytelny jest zachowany do dziś układ przedmieścia Panewniki ze zlokalizowanym centralnie kościołem św. Marcina i istniejącą zabudową kwartałów. Czytelna jest już we fragmentach ulica Kniewskiego (istniejąca jeszcze w częściach, na przedmieściu Panewniki i w obrębie osiedla Stubbenhagen (potem nazwa ulicy, części ob. Unii Lubelskiej) oraz wytyczony po północno-zachodniej stronie Starego Miasta odcinek ulicy Łopuskiego od ul. Rzecznej do ul. Armii Krajowej. Kwartał między ulicami Łopuskiego, Armii Krajowej i Dworcową, którego kształt zbliżony do trójkąta wyniknął z konieczności połączenia dwóch niezależnych układów osiedleńczych Starego Miasta i  Przedmieścia Panewniki jest już w dużym stopniu zabudowany. Wykształcone są już układ komunikacyjny i zabudowa ulic Portowej i Spacerowej, dzielnica Portowa oraz dzielnica uzdrowiskowa do ul. Marii Konopnickiej. Nadal poza obrysem wałów znajdowało się Przedmieście Lęborskie. Główną oś komunikacyjną miasta tworzyła ul. Armii Krajowej, al. I Armii Wojska Polskiego i ul. Portowa.

Panewniki - Obszar między Parsętą i ulicami Solną, Aleksandra Kniewskiego i Dworcową (granica umowna) jako układ wykształcony już na mapie z 1890 roku.

Oprócz w/w ulic układ komunikacyjny tego obszaru tworzą Aleja I Armii Wojska Polskiego (przedłużeniami, której są ul. Portowa i Armii Krajowej) i ul. Zwycięstwa, z ulicami Walki Młodych i Spacerową tworzące gł. oś komunikacyjną Kołobrzegu oraz prostopadłe do nich ul. Pomorska i Źródlana.

Obecna Aleja I Armii Wojska Polskiego stanowi granicę strefy B 1. Między tą ulicą, a Parsętą znajduje się teren zabudowany powojenną zabudową mieszkaniową oraz pawilonową – o krajobrazie, pomijając nowy zespół budynków mieszkalnych zlokalizowany w jego zachodniej części, całkowicie zdegradowanym. Pozostałą zabudowę tego obszaru tworzą kwartały o różnym stopniu zachowania historycznej substancji, w różny sposób zdegradowane przez powojenną zabudowę.

Kwartał między Pl. 18-go Marca, Aleją I Armii WP, ul. Źródlaną i  Zwycięzców.

W miejscu zabudowy zamykającej od wschodu Plac 18-go Marca znajduje się hotel “New Skanpol”, który swoją skalą zdecydowanie przewyższającą historyczną zabudowę zdominował ten obszar miasta. Pozostała część kwartału stanowi jeden z najlepiej zachowanych zespołów zabudowy eklektycznej w mieście, uzupełnionym współcześnie budynkiem plombowym w narożniku ulic I Armii WP i Źródlanej, oraz budynkiem przy ul. Zwycięzców dochodzącym do hotelu. W pierzei od ul. I Armii WP znajdują się dwa budynki – nr 6 (pozbawiony detalu) i 7 (szczególnie ciekawy). Pierzeję od ul. Źródlanej tworzą prócz wspomnianego wyżej narożnego budynku plombowego, kamienica - ul. Źródlana 1/1a, kamienica narożna - Zwycięzców 13, z którą styka się kamienica Zwycięzców 14.

Kwartał między ul. Źródlaną, Aleją I Armii WP, ul. Pomorską i  Zwycięzców.

Historyczne kwartał ten stanowił centrum tego obszaru - w narożniku ul. Źródlanej i Zwycięzców stał kościół pw. św. Marcina (w jego miejscu współczesny budynek mieszkalny). Historycznie związane z kościołem były istniejące budynki 12, 12a o cechach neogotyckich, w przeci- wieństwie do nieistniejącego budynku Zakładu Kąpieliska Solankowego św. Marcina. Z historycznej zabudowy zachowały się także stykający się z poprzednimi narożnik ul. Pomorskiej i Zwycięzców (nr 10) oraz budynek narożnikowy -Aleja I Armii Wojska Polskiego 8. Oprócz budynku mieszkalnego wzniesionego w miejscu kościoła kwartał wypełnia zabudowa pawilonowa w zdecydowany sposób degradująca ten obszar miasta.

Kwartał między ul. Pomorską, Aleją I Armii WP, ul. Solną i Zwycięzców.

W kwartale tym zachował się budynek Pomorska 7 oraz budynki: w  narożniku Alei I Armii Wojska Polskiego i Solnej w zupełności pozbawiony jednak detalu oraz wewnątrz kwartału ceglana oficyna (Pomorska/ Zwycięzców 9). Także ten kwartał wypełnia zlokalizowana gł. na obrzeżach nieciekawa zabudowa powojenna.

Kwartał między ul. Pomorską, Kniewskiego, Źródlaną i Zwycięzców.

W całości zachowała się pierzeja skweru (d. Victoria Platz) z dobrze zachowanymi eklektycznymi budynkami przy ul. Pomorskiej (bud. 3, 4, 5, 6) łącząca się z budynkami przy ul. Zwycięzców 11 i Kniewskiego 1 i 2, dwa ostatnie pozbawione detalu. Pozostała zabudowa współczesna zlokalizowana na obrzeżach kwartału.

Pomijając zabudowę na południe od ul. I Armii WP, wyłączając nowo- zrealizowane budynki w zachodniej części tego obszaru, będące typowym osiedlem mieszkaniowym, na pozostałej części tego fragmentu miasta zrealizowano w okresie powojennym cały szereg nowych budynków, lokując je w nawiązaniu do historycznej zabudowy, tj. - obudowując kwartały po obrzeżach, co jednak w szczególności w kwartałach między Aleją I Armii WP, a ulicami Solną, Zwycięzców i Źródlaną nie przyniosło pożądanego efektu - uzyskania ciągłych pierzei.

Podobnie jak w części ostatniego z omówionych kwartałów, kwartał między ulicami Zwycięzców, Źródlaną, Kniewskiego i Dworcową zabudowany jest zrealizowanymi w okresie powojennym nowymi budynkami, zlokalizowanymi w nawiązaniu do historycznej zabudowy, tj. - obudowując kwartały po obrzeżach, co jednak tylko w części przyniosło pożądany efekt uzyskania ciągłych pierzei.

Obecna Aleja I Armii Wojska Polskiego stanowiąca granicę strefy B 1, była jednocześnie granicą zabudowy mieszkaniowej tego obszaru. Między tą ulicą, a właściwie jej zabudową tworzącą zwartą pierzeję i Parsętą znajdował się obszar znajdował się teren zabudowany zabudową gł. gospodarczą, m.in. tartak. Mapy i plany przedwojenne pozwalają się domyślać pewnych przekształceń tego obszaru (często ich przekazy są sprzeczne), z kształtującymi się trzema kwartałami zabudowy oddzielonymi od Parsęty wytyczoną na planie łuku ulicą mającą swój początek w rejonie kasyna piechoty (Al. I Armii WP 12) i dochodzącą do ul. Solnej. Obszar ten zabudowany głównie powojenną zabudową mieszkaniową oraz pawilonową posiada krajobraz całkowicie zdegradowany, a za próbę poprawy tej sytuacji należy uznać zlokalizowany w jego zachodniej części zespół nowych budynków mieszkalnych skalą i rozplanowaniem nawiązujący do układu historycznych kwartałów. Historyczna zabudowa tego obszaru zachowała się głównie wzdłuż ulicy Dworcowej.

Zabudowa wzdłuż ul. Dworcowej

W kwartale tym oprócz budynku dawnego kasyna (ob. resturacja) przy ul. I Armii WP 12, znajdują się tylko nieliczne relikty dawnej zabudowy, w tym szczególnie ciekawy budynek przy ul. Dworcowej 16 - ceglany z detalem eklektycznym. Zachowany przy ul. Dworcowej 14 budynek, prawie zupełnie pozbawiony detalu wydaje się być dawną oficyną.

Z opisanym wyżej obszarem łączy się zabudowa między ulicą Frankowskiego (dawn. przedłużenie ul. Rzecznej) i Parsętą.

Zabudowa wzdłuż ul. J. Frankowskiego

Znajdują się tutaj dwa ciekawe wolnostąjące budynki użyteczności publicznej. Pierwszy z nich, budynek dawnej łaźni miejskiej, ob. Państwowa Szkoła Muzyczna o ciekawej architekturze (ul. J. Frankowskiego 1) oraz budynek biblioteki (ul. J. Frankowskiego 3), przy który znajduje się cmentarz z niewielkim pomnikiem upamiętniającym jeńców francuskich zmarłych w Kołobrzegu w niewoli pruskiej. Zespołu tego dopełniają budynki przy ul. J. Frankowskiego 14, które posiadały raczej funkcje gospodarcze.

W miejscu zlikwidowanych umocnień twierdzy wytyczono nowy układ komunikacyjny, który połączył istniejące już wcześniej systemy komunikacyjne Starego Miasta i przedmieścia Panewniki oraz obszar przy dworcu PKP, a powstały w tym miejscu system komunikacyjny charakteryzuję się dużą nieregularnością wynikającą z konieczności połączenia dotąd niezależnych od siebie układów. Układ ten z pewnymi modyfikacjami utrzymał się do chwili obecnej.

Głównymi elementami nowego układu stały się utworzone w miejscu splantowanych umocnień twierdzy ulice Walki Młodych i Łopuskiego, obejmujące teren Starego Miasta.

Z analizy materiałów kartograficznych wydaje się że likwidacja umocnień twierdzy, która otworzyła możliwość rozwoju miasta, polegająca na zasypaniu fos i splantowaniu dzieł obronnych, rozpoczęła się na obszarze kwartału między ulicami Łopuskiego, Armii Krajowej i Dworcową, który wyodrębnił się jako pierwszy.

Kwartał między ulicami Łopuskiego, Armii Krajowej i Dworcową

W narożniku między ulicami Łopuskiego i Armii Krajowej znajduje się neogotycki budynek poczty. Z budynkiem poczty sąsiaduje eklektyczna kamienica narożna (Armii Krajowej 2) rozpoczynająca pierzeję kwartału od ul. Armii Krajowej (Pl. 18-go Marca). W pierzei tej zachowała się jeszcze tylko jedna kamienica (Armii Krajowej nr 8) - między oba budynki wbudowany współczesny budynek mieszkalny - blok.

W miejscu zlikwidowanych umocnień wytyczono nowy układ komunikacyjny, który połączył istniejące już wcześniej systemy komunikacyjne Starego Miasta i przedmieścia Panewniki oraz obszar przy dworcu PKP, a powstały w tym miejscu system komunikacyjny charakteryzuję się dużą nieregularnością wynikającą z konieczności połączenia dotąd niezależnych od siebie układów. Układ ten z pewnymi modyfikacjami utrzymał się do chwili obecnej.

Głównymi elementami nowego układu stały się utworzone w miejscu splantowanych umocnień twierdzy ulice Walki Młodych i Łopuskiego, obejmujące teren Starego Miasta. Między ulicą Łopuskiego (przedłużona aż do ulicy Unii Lubelskiej), ulicą Dworcową i ul. Kniewskiego.

Szczególnie ważną rolę pełni wytyczona na północny wschód od Starego Miasta ulica Walki Młodych z dochodzącymi do niej przedłużonymi ulicami staromiejskimi: Budowlaną, Giełdową, Ratuszową i Katedralną, oraz równoległymi do niej ulicami Unii Lubelskiej i Okopową. Stworzyła ona wraz ze stanowiącymi jej przedłużenie ulicami Zwycięzców, a następnie ul. Spacerową główną, równoległą do ul. Armii Krajowej, Al. I Armii Wojska Polskiego i ul. Portowej, oś komunikacyjną.

Zabudowa między ulicą Łopuskiego i murami obronnymi.

Obszar ten nie poza narożnikiem ulic Łopuskiego i Armii Krajowej nie posiadał zwartej zabudowy. Zdecydowanie wyróżnia się tutaj budynek przy ul. Łopuskiego 23 wzniesiony w stylu modernistycznym, z uproszczonym detalem architektonicznym, na którego ekspozycję negatywny wpływ mają zlokalizowane przy jednej z bocznych elewacji budynku garaże. Istnienie na tym obszarze zespołu budynków przy ulicy Łopuskiego 21, w którego skład wchodzi budynek przy ulicy (bez detalu, dawny magazyn) oraz usytuowany na jego zapleczu parterowy budynek wraz z czterokondygnacyjną wieżą nie prezentującego dużych wartości architektonicznych (ciekawy relikt historii rozwoju miasta – siedziba straży pożarnej) wynika być może z faktu, że tutaj lokowano we wczesnym etapie rozwoju miasta, po likwidacji twierdzy budynki dla obsługi miasta (niedaleko zlokalizowany budynek elektrowni miejskiej).

Kwartał między ulicami Dubois, a Łopuskiego, Walki Młodych i Katedralną

Specyficzny charakter tego kwartału wynika z tego, że obejmuje on w części obszar Starego Miasta (ul. Dubois) oraz z tego, że zlokalizowano na nim budynki użyteczności publicznej o monumentalnej architekturze:

Zespół szkół przy ul. Łopuskiego11, 13, 15 wzniesiony w l. 20-tych XX w. w stylu modernistycznym, typowym do wielu budynków użyteczności publicznej z tego okresu, zaprojektowany został jako szkoła i dotąd pełni tą funkcję.

Budynek dawnego starostwa - ob. hotel nie zachował się niestety w swej pierwotnej formie. Wzniesiony w stylu neorenesansu północnego utracił w wyniku działań wysoki, kryty dachówką ceramiczną dach, wraz z monumentalnymi szczytami, które w trakcie odbudowy zostały zastąpione niewielkim, proporcjonalnie zbyt małym, dachem mansardowym.

Monumentalny charakter tych budynków jest spotęgowany faktem, że pierwotnie zlokalizowane były one w zwartej zabudowie – poczynając od narożnika między ulicami Dubois, Armii Krajowej i Łopuskiego, aż do budynku starostwa, a obecnie są obiektami wolnostojącymi.

Zespolenie zespołu staromiejskiego z nowopowstałą zabudową szczególnie widoczne było w przypadku dwóch kwartałów zlokalizowanych między ulicami Dubois, Ratuszową, Walki Młodych i Budowlaną. Paradoksalnie powstanie na tym terenie nowej zabudowy mieszkaniowej – jedynym reliktem, aczkolwiek bardzo ciekawym, dawnej zabudowy jest wieża ciśnień przy ul. Budowlanej - zróżnicowało te dwa obszary. Podobny związek istniał w przypadku Starego Miasta i zabudowy na styku z Lęborskim przedmieściem, o czym świadczą dwa narożnikowe budynki przy ul. Słowińców (1-5 i 11). W przypadku tym efekt rozdziału tworzy nowa zabudowa na terenie Starego Miasta oraz zmieniony przebieg ul. Kamiennej, z tego też względu są one wzmiankowane w ramach Lęborskiego Przedmieścia.

Szczególnie ważną rolę pełni dotąd wytyczona na północny wschód od Starego Miasta ulica Walki Młodych. Stworzyła ona wraz ze stanowiącymi jej przedłużenie ulicami Zwycięzców, a następnie ul. Spacerową, główną, równoległą do ul. Armii Krajowej, Al. I Armii Wojska Polskiego i ul. Portowej, oś komunikacyjną, wokół której dochodzące do niej, jak wyżej wspomniano, przedłużone ulice staromiejskie: Budowlana, Giełdowa, Ratuszowa i Katedralna, oraz równoległe do niej ulice Unii Lubelskiej i w mniejszym stopniu Okopowa wyznaczyły nowe kwartały zabudowy.

Oprócz wyżej omówionych kwartałów stykających się ze Starym Miastem, które ogranicza od północnego wschodu ulica Walki Młodych, wyznacza ona razem z ulicą Unii Lubelskiej pięć kwartałów, które wypełniały reprezentacyjne kamienice mieszkalne pochodzące z końca XIX - pocz. XX w.

Kwartał między ulicami Walki Młodych, Łopuskiego, Unii Lubelskiej i Katedralną

W pierzei ul. Unii Lubelskiej zachowały się trzy budynki (nr 18, 20, 22) oraz przy ul. Katedralnej budynek nr 4..

Kwartał między ulicami Walki Młodych, Katedralną, Unii Lubelskiej i Graniczną

W kwartale tym zachowały się tylko dwie sąsiadujące ze sobą kamienice przy ul. Granicznej 6 i 7.

Kwartał między ulicami Walki Młodych, Graniczną, Unii Lubelskiej i Giełdową

Zachowała się tutaj prawie cała pierzeja ul Granicznej - numery 2, 3, 4 (ta ostatnia wpisana do rejestru zabytków - Nr rej. 1240 z dn.22.09.1993r.) z budynkiem narożnym Unii Lubelskiej 30/32. W pierzei ul. Walki Młodych zachował się budynek nr 28.

Kwartał między ulicami Walki Młodych, Giełdową, Unii Lubelskiej i Budowlaną

W kwartale tym zachowały się tylko dwa budynki przy ul. Walki Młodych - nr 25 eklektyczny i nr 26, narożnik ul. Walki Młodych i Giełdowej stanowiący ciekawy przykład architektury modernistycznej

Kwartał między ulicami Walki Młodych, Budowlaną, Unii Lubelskiej i Kupiecką

W kwartale tym zachowała się częściowo pierzeja wzdłuż ulicy Walki Młodych (nr 18, 19, 20)

Ulica Unii Lubelskiej przebiegająca równolegle do ul. Walki Młodych i wydzielająca powyższe kwartały, wyznacza jednocześnie granicę, na której kończyła się zwarta zabudowa tej części miasta. Północno wschodnia pierzeja ulicy Unii Lubelskiej, którą możemy uznać za granicę zwartej zabudowy tego obszaru miasta ma już jednak po części charakter peryferyjny, co przy jeszcze zwartej zabudowie charakteryzowało się dużym zróżnicowaniem nie tylko wielkości działek ale i skali oraz jakości zabudowy. Za przykład tego mogą posłużyć: budynek nr 21 będący niewielkim domkiem i budynki nr 43 i 45 będące 4-5-cio kondygnacyjnymi kamienicami (obudowane nowym budownictwem -w skali). Leżąca między ul. Unii Lubelskiej i torami kolejowymi ul. Okopowa posiada jeszcze bardziej zróżnicowaną zabudowę np. niewielkie kamienice nr 1 i 2 ze skromnym detalem eklektycznym, dom nr 3, magazyn nr 9 czy piętrowe, typowe budynki mieszkalne z z l. 20-tych XX w. – nr 20 i 21.

Zielenin (Stubbenhagen) - Obszar położony w przybliżeniu między ulicami Łopuskiego, Strzelecką, Drzymały, Waryńskiego, Aleksandra Kniewskiego i Okopową, którego granice podane są w przybliżeniu ponieważ na mapie z 1890 roku czytelne są tylko ul. Kniewskiego i w/w odcinek ulicy Unii Lubelskiej, zabudowany był głównie po obu stronach ul. Unii Lubelskiej (ten odcinek posiadał nazwę Stubbenhagen) oraz po południowej stronie ulicy Kniewskiego.

Pozostałością zabudowy tego obszaru jest stosunkowo zwarty zespół eklektycznych kamienic na odcinku od ul. Kniewskiego do Drzymały - budynki nr 1, 3, 5, 9, 11, 15 (druga pierzeja nie zachowała się), z których budynek nr 5 wyróżnia się stosunkowo rzadkim na terenie Kołobrzegu detalem ceglanym. Do zespołu tego przynależy ponadto budynek przy ul. Kniewskiego 22.

W zespole tym szczególnie widać dwa skrajne podejścia do polityki przestrzennej prowadzonej w Kołobrzegu, których pozytywnym przykładem jest z jednej strony budynek plombowy między kamienicami 5 i 9, z drugiej negatywnym pawilon znajdujący się między kamienicami nr 11 i 15 czy też sąsiadujący z drugiej strony z budynkiem nr 15 współczesny blok mieszkalny.

Zabudowa mieszkalna tej części miasta zlokalizowana została wzdłuż gł. ulic, a zrealizowana na jej zapleczu zabudowa gospodarcza miała charakter chaotyczny. Nie wykształciły się też na tym obszarze jednolite zespoły zabudowy obudowujące kwartały po obwodzie, a same kwartały mają stosunkowo nieregularne formy, co wynika z faktu, że stanowią one łącznik między dwoma regularnymi układami zabudowy, omówionym powyżej wyznaczonym przez przebieg ulic Walki Młodych i Unii Lubelskiej oraz wyznaczonym ulicami Zwyciężców (Drzymały) i Kniewskiego. Wydaje się, że na tym obszarze, mającym chyba jednak charakter peryferyjny, najbardziej monumentalne budynki lokalizowano tak by stanowiły “kurtynę” zamykającą widok od strony Starego Miasta i Pl. 18-go Marca.

Kwartał między ulicami Strzelecką, Drzymały, Unii Lubelskiej i Łopuskiego

Zachowały się tutaj tylko dwa budynki przy ul. Strzeleckiej (nr 2 i 3).

Kwartał między ul. Kniewskiego, Walki Młodych, Łopuskiego, Strzelecką

Kwartał ten ma charakter zdecydowanie odmienny od dwóch poprzednich, zabudowany jest bowiem budynkami użyteczności publicznej. Najciekawszym obiektem w tym kwartale jest zespół budynków przy ul. Kilińskiego 20 (siedziba policji- dawniej sądu), rozbudowany częściowo wzdłuż ulicy Walki Młodych i w głąb kwartału (ob. areszt). W narożniku ulic Walki Młodych i Łopuskiego (nr 6) znajduje się budynek zajmowany obecnie przez bank.

Kwartał między ulicami Drzymały, Waryńskiego, Kniewskiego i Unii Lubelskiej

W kwartale tym znajdują się trzy kamienice przy ul. Drzymały (8, 9, 10) pozbawione pierwotnych dachów, nadbudowane o jedną kondygnację, bez poszanowania dla skali, podziałów architektonicznych i detalu, przylegające do wzniesionego w miejscu pierwotnej kamienicy narożnej wieżowca (jego II-kond.części przyziemia) oraz dwie kamienice przy ul. Waryńskiego (5 i 6). Obszar ten należy do najbardziej przekształconych przez wprowadzenie współczesnej zabudowy z pominięciem zasad kształtowania kwartałów miejskich (szczególnie od strony ul. Unii Lubelskiej i Kniewskiego)..

Ostatni z omówionych kwartałów aczkolwiek związany z dawną dzielnicą Stubbenhagen kompozycyjnie, wydaje się łączyć z dwoma kwartałami zlokalizowanymi między ul. Zwycięzców i Kniewskiego, stanowiącymi łącznik z zabudową dzielnicy Panewniki.

Kwartał między Placem 18-go marca i ulicami Piastowską, Kniewskiego i Waryńskiego

Zachował się budynek narożnikowy u zbiegu Placu 18-go Marca i Waryńskiego (nr 8) oraz sąsiadujący z nim budynek przy Placu 18-go Marca 4-5. W kwartale tym znajduje się jeden z ciekawszych budynków użyteczności publicznej – Zespół Szkół Mechanicznych przy ul. Piastowskiej 5, z ciekawą salą gimnastyczną.

Kwartał między Placem 18-go marca i ulicami Dworcową, Kniewskiego i Piastowską.

W kwartale tym zachował się tylko budynek przy ul. Piastowskiej 5.

Pomiędzy ulicami Łopuskiego, Walki Młodych, Waryńskiego i Armii Krajowej istniały dwa pierwotnie zabudowane kwartały. Do czasów współczesnych z historycznej zabudowy zachował się na tym obszarze tylko jeden budynek – Walki Młodych 7, najprawdopodobniej dawna oficyna. Obecnie teren ten obsadzony jest zielenią o charakterze parkowym i stanowi przedłużenie Pl. 18-go Marca.

Powstałe na omawianym obszarze tereny zielone zostały omówione w podrozdziałach dot. stref “K”; są to:

ob. Plac 18-go Marca
plac płk. A. Przybylskiego
skwer przy ul. Dubois
skwer w obrębie ul. Kolejowej i Kniewskiego wraz z Placem Zwycięstwa (d. Victoria Platz)

Prócz w/w należy jeszcze wspomnieć o trzech niewielkich skwerach o trójkątnych formach, swym kształtem nawiązujących najprawdopodobniej do istniejących w tym miejscu fortyfikacji.

trzy niewielkie skwery, dwa przy ul. Unii Lubelskiej, na zakończeniu ul. Katedralnej i na zakończeniu ul. Budowlanej (ograniczony ul. Zapleczną, oraz u zbiegu ulic Lipowej i Złotej (der Rossmarkt).

Warunki zabezpieczające ochronę zabytkowych elementów układu przestrzennego

  1. Zachowanie pozostających w ewidencji konserwatorskiej budynków.
  2. Likwidacja zabudowy pawilonowej i garaży w kwartałach między ul. Źródlaną, Aleją I Armii WP, Solną i Zwycięzców, które winny zostać zastąpione zabudową przywracającą charakter zbliżony do pierwotnego.
  3. Uzupełnienie zabudowy w kwartale między ulicami Dubois, a Łopuskiego, Walki Młodych i Katedralną.
  4. Przywrócenie formy i charakteru trzem skwerom przy ul. Unii Lubelskiej i u zbiegu ulic Lipowej i Złotej.

 

Strefa “B-2” – ochrony dzielnicy portowej

Dzielnica Portowa

Najstarszą częścią dzielnicy portowej jest obszar w obrębie obecnych ulic Towarowej, Morskiej i Obrońców Westerplatte pierwotnie znacznie oddalony od miasta i nie połączony z nim strukturalnie w jeden organizm. Wydaje się, że dopiero w XIX wieku Dzielnica Portowa rozwinęła się na tyle, że została włączona w obręb miasta przez połączenie jej z przedmieściem Panewniki układem komunikacyjnym, który zachował się do naszych czasów. Stanowią go dwie ulice będące przedłużeniem ulic wychodzących z tego ostatniego tj. ulica Spacerowa, łącząca się z ulicą Towarową, będąca przedłużeniem ulicy Zwycięzców i ulica Portowa będąca przedłużeniem Alei I Armii Wojska Polskiego. Przecinająca je mniej więcej w połowie pod kątem prostym ul. Adama Mickiewicza i będąca przedłużeniem ul. Towarowej ul. Zdrojowa łączyły dzielnicę Portową z dzielnicą uzdrowiskową.

Dominującą zabudowę dzielnicy Portowej stanowiły domy pochodzące z pocz. XX w., zlokalizowane na wąskich działkach o elewacjach przeważnie czteroosiowych - zachowane budynki na ulicy Obr. Westerplatte 28, 29, 32, 36, 37, Portowa 14, 28, Spacerowa 1 (klasyczna kamienica), 39, Towarowa 7, 13, 14 rzadziej pięcioosiowych (Towarowa 3, 6) lub trzyosiowych (Towarowa 12) o mocno zróżnicowanej wysokości od parterowych np. Towarowa 7 do 3-piętrowych –Spacerowa 39, o bardzo zróżnicowanym detalu eklektycznym. Funkcje mieszkalne pełniły ponadto na tym obszarze liczne oficyny- ul. Towarowa 10, 11, 13a.

Dzielnica składała się wtedy jakby z czterech wydzielonych jednostek:

W/w najstarszej części w obrębie obecnych ulic Towarowej, Morskiej i Obrońców Westerplatte.

Na obszarze tym zrealizowano nowy zespołu zabudowy – tzw. “Dzielnicę Portową”. Zachowało się tutaj kilkanaście budynków pochodzących z przełomy XIX i XX w. Są to zachowane w obrębie ul. Cichej budynki nr 8 i 10 do których dobudowano nową pierzeję (zbyt duża różnica wysokości na styku budynku nr 8 i nowej zabudowy), budynek nr 9 zajmujący w całości niewielki kwartał terenu, w części pozbawiony detalu i niefortunnie nadbudowany oraz wolnostojące budynki nr 4 i 10 (pozbawiony większości detalu). Przy ulicy Morskiej wyróżnia się budynek nr 2, dobry przykład ceglanej architektury użyteczności publicznej. Także przy ul. Morskiej znajdują się dwa budynki nr 5 i 5a, eklektyczne, z których szczególnie ten drugi jest przykładem niefortunnej adaptacji (nowa stolarka okienna na I-szym piętrze).

Poczynając od budynków Obrońców Westerplatte 28 i Towarowa 14, do ośrodka wypoczynkowego Politechniki Poznańskiej ciągnie się jeden z najciekawszych zespołów zabudowy na tym obszarze.

Zespołu zabudowy w obrębie ulic Spacerowej, Solnej i Portowej.

Obszar ten składał się z trzech części; części środkowej wydzielonej ulicami Mickiewicza i przedłużeniem ul. Mikołaja Reja gdzie stał kościół pw. św. Mikołaja oraz dwóch zabudowanych zabudową pensjonatową i mieszkaniową kwartałów.

Kwartał w obrębie ulic Spacerowej, Adama Mickiewicza i Portowej.

Prócz typowej dla dzielnicy zabudowy mieszkaniowej, której reliktem jest dom przy ul. Spacerowej 39, znajdowały się tutaj nieistniejące już reprezentacyjne budowle hotelu “Metropol” i sanatorium “Siloah”

Kwartał w obrębie ulic Spacerowej, Solnej, Portowej i przedłużenia ul. M. Reja.

Z reprezentacyjnych budowli można wyliczyć nieistniejący, zamykający cały blok zabudowy od ul. Solnej hotel “Victoria”

Obszaru ograniczonego ulicami Szkolną, Portową, Solną i Parsętą.

Z zabudowy wzdłuż ul. Portowej zachował się tylko monumentalny budynek szkoły, zlokalizowanu między ulicami Szkolną i Reymonta, a zabudowy ściśle obudowującej ulicę Szkolną tylko cztery niepozorne budynki na jej zakończeniu.

Obszar tej części miasta należy do najbardziej zdegradowanych. Zniszczenia wojenne i powojenne rozbiórki spowodowały, że pomijając budynek szkoły zniknęły z tego obszaru wszystkie reprezentacyjne budynki. Także pozostała zabudowa zachowała się szczątkowo, tworząc jedyny stosunkowo zwarty zespół między ulicami Obrońców Westerplatte i Towarową. Wprowadzona na ten obszar powojenna zabudowa pensjonatowa (szczególnie między ulicami Spacerową i Portową), włączając w to zrealizowany w ostatnich latach budynek “Anibo”, nie uwzględniająca w żadnym stopniu historycznego charakteru tej dzielnicy, w katastrofalny sposób zdegradowała ten obszar.

Warunki zabezpieczające ochronę zabytkowych elementów układu przestrzennego

  1. Rewaloryzacja kwartału zabudowy Obrońców Westerplatte (od bud. 28) i Towarową (od bud. 14) do ośrodka Politechniki Poznańskiej.
odtworzenie historycznych linii zabudowy
zachowanie historycznego podziału działek budowlanych z wprowadzeniem zasady: jedna działka – jeden użytkownik.

Strefa “B-3” – ochrony zespołu urbanistycznego dzielnicy nadmorskiej

Dzielnica nadmorska (uzdrowiskowa) rozpoczęła rozwijać się jeszcze w okresie istnienia twierdzy na wąskim pasie terenu między parkiem uzdrowiskowym, a miastem, od którego oddzieliły ją tereny dworca kolejowego.

Z obszarem miasta właściwego połączona jest ulicą Solną, której przedłużeniem jest ul. Władysława Reymonta. Zdecydowanie bardziej istotne znaczenie miała ulica Adama Mickiewicza, łącząca dzielnicę uzdrowiskową z dzielnicą portową wychodząca od nieistniejącego kościoła p.w. św. Mikołaja, prowadząca do również nieistniejącego Pałacu Zdrojowego.

Ulica A. Mickiewicza stanowiła także granicę zachodnią dzielnicy, która wąskim pasem między obecnymi ulicami Marii Rodziewiczówny i Zdrojową zaczęła rozwijać się w kierunku wschodnim. Zasadniczo cały obszar dzielnicy został podzielony na prostokątne kwartały ulicami łączącymi wyżej wymienione Marii Rodziewiczówny i Zdrojową, z tym, że między ulicami Juliusza Słowackiego i Władysława Reymonta istniała ulica wewnętrzna (Gneisenau Str.), obecnie już nieistniejąca. Nie istnieją także znajdujące się na tym obszarze dwie ulice Garten Str. I Heyde Str. (pierwsza z nich dochodziła tylko do Gneisenau Str), podobnie jak stniejąca między ulicami Reymonta i Waszyngtona - Blücher Str. Poczynając od ulicy Marii Konopnickiej wytyczona został równoległa do ulic Zdrojowej i Rodziewiczówny ulica wewnętrzna, obecnie Teodora Rafińskiego, mająca swoje przedłużenie w ulicy Tadeusza Kościuszki.

Zabudowa dzielnicy miała zróżnicowany charakter. Zdecydowanie dominował nad nią Pałac Zdrojowy, znajdujący się w miejscu obecnego sanatorium “Bałtyk”. Na podstawie starych map i planów można przyjąć, że w obszarze między ulicami Mickiewicza i Waszyngtona kwartały wypełnione były zabudową zwartą o zróżnicowanym charakterze od typowej architektury uzdrowiskowej wzniesionej z muru pruskiego po budynki eklektyczne. Przedwojenna zabudowa tej części dzielnicy nie zachowała się do naszych czasów, a w jej miejscu stoją współczesne budynki. Dopiero w zabudowie ulicy Borzymowskiego daje się zauważyć stopniowe rozrzedzanie zabudowy na rzecz zespołów 2-3 budynkowych, a dalej w kierunku wschodnim poczynając od ulicy Ściegiennego do pojedynczych, wolnostojących budynków.

Kwartał między ul. Borzymowskiego, Rodziewiczówny, Konopnickiej i Zdrojową.

W kwartale tym, w środkowej części ul. Borzymowskiego znajduje się zespół budynków nr 3, a w narożniku tworzonym przez nią i ul. Rodziewiczówny ciekawy budynek Borzymowskiego 8 połączony z budynkiem Rodziewiczówny 20, pozbawionym prawie zupełnie detalu.

Kwartał między ul. Konopnickiej, Rodziewiczówny, Ściegiennego i Rafińskiego.

Jest to kwartał o stosunkowo najlepiej zachowanej zabytkowej zabudowie, w której skład wchodzą: budynek przy ul. Konopnickiej 3 i 4, budynek w narożniku ul. Konopnickiej i Rafińskiego (nr 14) i stanowiący jego przedłużenie budynek Rafińskiego 12, pozbawione w większości detalu, stosunkowo nieźle zachowany budynek Rafińskiego 10, najciekawszy w tym zespole budynek przy ul. Ściegiennego 5/6 oraz budynki przy ul. Rodziewiczówny 22 i23.

Kwartał między ul. Konopnickiej, Rafińskiego, Ściegiennego i Zdrojową.

W kwartale tym nie zachowała się zabudowa historyczna. Na jej miejscu wzniesiony został w okresie powojennym Dom Zdrojowy o nieciekawej architekturze, jednak w odróżnieniu od wielu powojennych realizacji nie stanowi on dysharmonii z otaczającą zabudową ze wzgl. na skalę. Istnieje możliwość przy daleko idących pracach remontowych i przebudowie zdecydowanie lepszego wkomponowania go w otoczenie.

Kwartał między ul. Ściegiennego, Rodziewiczówny, Korzeniowskiego i Rafińskiego.

Kwartał ten nie zachował zabudowy od ulicy Rodziewiczówny. W jej miejscu wzniesiono ośmiokondygnacyjny budynek sanatoryjny dewaloryzujący omawiany obszar. Pozostałą zabudowę kwartału tworzą budynki zlokalizowane przy ul. Rafińskiego 6 i 8, ten ostatni w dużym stopniu pozbawiony detalu i zniekształcony łącznikiem, który nad ulicą łączy go z budynkiem nr 7, budynek sanatorium ZORZA (ul. Korzeniowskiego 7) pozbawiony w dużym stopniu detalu, z nową stolarką okienną

Kwartał między ul. Ściegiennego, Rafińskiego, Korzeniowskiego i Zdrojową.

Stosunkowo najwięcej detalu eklektycznego zachowało się na budynku przy ul. Rafińskiego 7, jest on jednak zniekształcony analogicznie jak stojący po drugiej stronie ulicy budynek nr 8 przez dobudowę łącznika. Ciekawy nawiązujący do secesji detal posiada budynek przy ul. Rafińskiego 5, Budynek pr5zy boisku

Kwartał między ul. Korzeniowskiego, Rodziewiczówny, Norwida i Rafińskiego.

U zbiegu ulic Korzeniowskiego i Rafińskiego stoją dwa zbliżone do siebie architekturą budynki (Korzeniowskiego 3), pochodzące najprawdopodobniej z przed wojny, pozbawione jednak detalu.

Kwartał między ul. Korzeniowskiego, Rafińskiego, Norwida i Zdrojową.

Kwartał zdominowany jest przez nowowzniesiony, jednak niewykończony budynek hotelowy, którego architektura, w szczególności masywny dach dysharmonizuje z sąsiadującą zabudową. Budynek przy ul. Korzeniowskiego nr 2 zdeformowany został nadbudowanym szczytem

Skwer między ulicami Norwida i Grottgera wydaje się być umowną granicą klasycznej dzielnicy uzdrowiskowej, aczkolwiek dalej na wschód od niego występują sporadycznie budynki o charakterze uzdrowiskowym, to dominującą zabudową są budynki mieszkalne pochodzące z okresu międzywojennego tak jednorodzinne jak i wielorodzinne. Architektura zabudowy tego obszaru jest stosunkowo jednorodna, o dominujących cechach modernizmu.

Kwartał między ul. Grottgera, Sikorskiego, Kopernika i Kościuszki.

Z dawnej zabudowy zachował się w tym kwartale dom Kościuszki 1

Kwartał między ul. Kopernika, Sikorskiego, Chopina i Kościuszki.

Na obszarze tego kwartału zachowały się stosunkowo licznie pochodzące z l. 20-tych XX w. jednorodzinne budynki mieszkalne.

Kwartał między ul. Grottgera, Kościuszki, Chopina i Kasprowicza.

W kwartale tym prócz narożnego budynku między ulicami Kasprowicza i Grottgera z dobudowaną w okresie powojennym nową częścią tworzącą pierzeję od ulicy Grottgera zlokalizowana jest zabudowa mieszkaniowa. Są to dwa budynki przy ul. Kościuszki u zbiegu z ulicą Chopina, jak też budynki pobudowane po obu stronach tej ostatniej.

Kwartały między ul. Sikorskiego, Krakusa i Wandy, Kasprowicza i Chopina.

Na obszarze tego kwartału zachowały się w większości pochodzące z l. 20-tych XX w. budynki mieszkalne o różnym charakterze.

Na obszarze tym przy ul. Kasprowicza zachowały się budynki dawnej fabryki kosmetyków mieszczące obecnie Dyrekcję Uzdrowiska.

Jednym z charakterystycznych elementów zagospodarowania plaży, pośredni związanym z dzielnicą uzdrowiskową były budynki kąpielisk. Pobudowane na drewnianych palach składały się z części centralnej oraz bocznych skrzydeł po bokach, załamanych pod kątem prostym i wychodzących w morze. Ze względu na zagrożenie sztormami wznoszone one były w szkielecie drewnianym obitym deskowaniem. Ta niezbyt trwał technologia wymusiła konieczność rozbiórki w latach 90-tych ostatniego zachowanego z tych kąpielisk “Morskiego Oka”.

 

Strefa “B-4” – ochrony zespołu dawnych koszar

Okres wojny trzydziestoletniej, kiedy to rozpoczęła powstawać w Kołobrzegu nowożytna twierdza zapoczątkował równocześnie okres stałego stacjonowania w mieście wojska, początkowo jako wojsk okupacyjnych, potem jako stałego garnizonu. Likwidacja twierdzy, a co za tym idzie koszar znajdujących się w jej obrębie spowodowała konieczność ulokowanie stacjonującego w mieście garnizonu w nowych obiektach. Dwa nowe zespoły koszar zostały zlokalizowane po wschodniej stronie Parsęty:

  1. Koszary artylerii na obszarze między ulicami Mazowiecką i Artyleryjską.
  2. Koszary piechoty wzniesiono wzdłuż ul. Jedności Narodowej między ulicami Żurawią i Mazowiecką.

Zespół wzniesiony z czerwonej cegły w formach neoromańskich, o mocno akcentowanych bryłach i skromnym detalu. W wyniku nadbudowy przeprowadzonej w poł. lat 90-tych gł. budynki zespołu, zlokalizowane przy ul. Jedności Narodowej zostały mocno przekształcone. Szczególnie fatalny efekt (pomimo utrzymania układu kompozycyjnego elewacji, w tym proporcji i rozmieszczenia okien) przyniosło otynkowanie żółtym tynkiem części nadbudowanych budynków.

Prawdopodobnie równocześnie z koszarami powstawały nowe obiekty towarzyszące, położone między ulicami Jedności Narodowej, Solną, ppor. Józefa Śliwińskiego i Łopuskiego, m.in. nowy lazaret garnizonowy u zbiegu ulic Jedności Narodowej i Łopuskiego czy też urząd prowiantowy między ulicami Jedności Narodowej, Solną i Kielecką.

 

Warunki zabezpieczające ochronę zabytkowych elementów układu przestrzennego

  1. Konieczne jest wykonanie dla tego obszaru pełnego rozpoznania zachowanych dóbr kultury oraz wykonanie ich dokumentacji konserwatorskiej.
  2. Po zakończeniu etapu określonego w pkt. 1 określenie właściwej polityki konserwatorskiej dla poszczególnych zachowanych dóbr kultury.
  3. Poprawienie negatywnych skutków nadbudowy budynków koszarowych zlokalizowanych wzdłuż ul. Jedności Narodowej – dwa warianty:
przywrócenie obiektów do formy pierwotnej.
Scalenie elewacji budynków przez likwidację tynków i zastosowanie wykładziny ceglanej.

 

Strefa “B-5” – ochrony zespołu zabudowy mieszkalnej

Strefa obejmuje osiedle zabudowy jednorodzinnej zlokalizowane między ulicami Radomską i Wolności, zabudowę pierzei południowej ulicy Wolności oraz części Mazowieckiej oraz wiążącą się z nimi zabudowę ul. 1-go Maja.

Znaczna część tego obszaru należy do Przedmieścia Radzikowskiego.

 

Radzikowskie Przedmieście

W pierwszych wiekach swojego istnienia Kołobrzeg rozwijał się głównie na terenach na zachód od Parsęty. Wyjątkiem było Radzikowskie Przedmieście, które rozwinęło na wschodnim brzegu Rowu Drzewnego. Podobnie jak całe miasto było wielokrotnie niszczone. Na obszarze tym nie wykształciły się formy rozplanowania zabudowy typowe dla miasta, ta bowiem lokalizowana była wzdłuż istniejących dróg.

Także obecnie zabudowa tej części miasta koncentruje się przy dwóch rozwidlających się zaraz za mostem ulicach Wolności i Trzebiatowskiej. Ukształtowała się ona głównie jako ciągi budynków po obu stronach ulicy Trzebiatowskiej (obecnie zachowana głównie po jej wschodniej stronie) oraz jako pierzeja południowa ul. Wolności (wchodząca w obszar strefy). Zabudowa charakteryzowała się dużym zróżnicowaniem skali – od niewielkich domów o skromnym detalu eklektycznym (Trzebiatowska nr 35 i Wolności 7, 8, 9), przez parterowe budynki z wysokimi dachami (Trzebiatowska nr 34 i Wolności 12) do dużych 3-4-ro kondygnacyjnych kamienic czynszowych przy ul. Trzebiatowskiej nr 22, 23, 32, 33, 43, 48 i ul. Wolności 12a, 14, 15 (fatalna nadbudowa). Kontynuacją zabudowy ulicy Trzebiatowskiej są budynki zlokalizowane przy ul. 6 Dywizji Piechoty posiadające podobnie zróżnicowany charakter jednak z przewagą zabudowy jednorodzinnej (np. budynki nr 90, 91, 93, 94, 95).

W obszar strefy oprócz wspomnianej zabudowy południowej pierzei ul. Wolności wchodzi połączony z nią współczesnym budynkiem dom przy ul. 1 Maja 2, wraz z całym ciekawego, jednorodnym zespołem niewielkich budynków przy ul. 1-go Maja (reprezentatywny nr 3), pochodzących z lat 20-tych XX w. Zespół ten dopełniają połączone z domem nr 49 budynki tworzące pierzeję ul. Mazowieckiej (nr 39, 40, 41), wyższe o jedną kondygnację oraz zrealizowany na łuku ulicy, budynek (ul. 1-go Maja nr 9-15) stanowiący zakończenie zespołu.

Powstałe w obrębie ul. Wolności i Radomskiej osiedle złożone jest w przeważającej części z budynków jednorodzinnych (Radomska 15) lub bliźniaczych (Radomska 10, Wolności 18/19). Wyjątek stanowią na tym obszarze połączone ze sobą budynki tworzące narożnik ul. Wolności (26) i Radomskiej (nr 16, ob. mieszkalny, prawdopodobnie pierwotnie użyteczności publicznej).

Strefa “B-6”– ochrony zespołu zabudowy mieszkalnej ul.Jedności Narodowej i dzielnicy rybackiej

Strefa obejmuje zabudowę zlokalizowaną przy ul. Jedności Narodowej poczynając od koszar w kierunku morza, zabudowę ulic do niej dochodzących, oraz zespół zabudowy jednorodzinnej między ulicami Jedności Narodowej, Wiosenną i Wylotową.

Obszar na którym wyznaczono strefę określany jest na starych mapach jako Siederland.

 

Siederland - Załęże

Aczkolwiek jak wyżej wspomniano Kołobrzeg rozwijał się głównie po wschodniej stronie Parsęty – wyłączając Przedmieście Radzikowskie, to być może wyczerpywanie się terenów dogodnych dla budownictwa po wschodniej stronie rzeki spowodowało rozwój Kołobrzegu na zachód od niej.

Główną oś komunikacyjną tego obszaru stanowi ul. Jedności Narodowej, będąca jedną z dwóch biorących swój początek z rozwidlenia ulicy Wolności ulic (drugą jest Mazowiecka). Drugi idący w kierunku morza ciąg komunikacyjny tworzą bliższe Rowu Drzewnego, wychodzące także z ulicy wolności ulice: Lotnicza, Śliwińskiego i Bałtycka. Głównymi, poprzecznymi ulicami do w/w są wychodzące z prawobrzeżnej części miasta ulice Solna, której przedłużenie stanowią ulice ulic Jana Matejki i Żurawia, łącząca je wewnętrzna ul. Rybacka, oraz Łopuskiego i równoległa do brzegu morskiego ul. Wylotowa, wraz z równoległymi do niej, odchodzącymi od ul. Jedności Narodowej ulicami Sienkiewicza i Rolną.

Rozplanowanie tej części miasta ma zdecydowanie różny charakter od części prawostronnej. Głównymi cechami jego są:

  1. Rzadka sieć ulic
  2. Lokalizacja zabudowy wzdłuż ulic, często tylko po jednej stronie.
  3. Bardzo słabe lub brak wykorzystania terenów pomiędzy ulicami.

Na mapie z roku 1890 uwzględniona jest zabudowa zlokalizowana wzdłuż stanowiących przedłużenie ulicy Solnej, oraz wzdłuż odchodzących od nich w kierunku morza (na zachód) ulicach Jedności Narodowej i Bałtyckiej. Czytelna jest też zabudowa na krótkim odcinku ul. Sienkiewicza.

Charakter tego obszaru w zdecydowany sposób zmieniło zlokalizowanie w jego sąsiedztwie dwóch zespołów koszarowych; koszar artylerii między ulicami Mazowiecką i Artyleryjską i koszar piechoty wzdłuż ul. Jedności Narodowej między ulicami Żurawią i Mazowiecką (Strefa B-4), szeregu obiektów towarzyszących (lazaret, kasyno), a także nowych osiedli mieszkaniowych jak zespół budynków przy ul 1-go Maja czy też zlokalizowane pomiędzy ulicami Wolności, Jedności Narodowej i Radomską osiedle domów jednorodzinnych (Strefa B-5). Podobny zespół domów jednorodzinnych powstał także na zakończeniu ul. Jedności Narodowej przy parku nadmorskim między ulicami Wiosenną i Wylotową. Powyższe inwestycje oraz wzniesienie nowych budynków wzdłuż ulic Wolności, Jedności Narodowej i Mazowieckiej, także powstanie wraz z zabudową ulicy Rybackiej, włączyły ten obszar w obręb miasta.

Zabudowa ul. Jedności Narodowej, podobnie jak innych ulic o charakterze peryferyjnym (wylotowych) posiada bardzo zróżnicowany charakter; przez parterowe domy z dachami dwuspadowymi, o wiejskim jeszcze charakterze (nr 21, 26, 70), niekiedy wzbogacone o nadstawkę (nr 13, 58), niewielkie domy jednorodzinne (nr 45) czy też bliźniacze budynki mieszkalne (nr 36/37, 38/39, 40/41, 47) typowe dla osiedli pocz. XX w., wolnostojące modernistyczne (nr 15, 42) i eklektyczne (nr 60, 61) lub przeznaczone do wbudowania w pierzeje (nr 27, 29) domy modernistyczne mieszkalne, do eklektycznych kamienic w większej części piętrowych (nr 59, 75), ale też trzy- (nr 72, 77) czterokondygnacyjnych (nr 78). Ciekawym przykładem budownictwa jest też narożny budynek przy ul. Jedności Narodowej 35. W obrębie zabudowy przylegającej do ul. Jedności Narodowej zlokalizowane zostały także obiekty sakralne – klasycyzujący Kościół Zborów Chrystusowych i modernistyczny pw. Św. Krzyża przy skrzyżowaniu z ulicą Sienkiewicza.

Na wspomnianej ulicy Sienkiewicza zachowała się zabudowa bardziej o charakterze wiejskim, z parterowymi, niewielkimi budynkami mieszkalnymi przekrytymi dwuspadowymi dachami (nr 6, 29, 30), niekiedy z wystawkami na osi elewacji frontowej (nr 7, 31 a). Z tego zespołu zwraca uwagę budynek nr 30, piętrowy, prawie bez detalu, być może nadbudowany.

W przeciwieństwie do ul. Sienkiewicza trzykondygnacyjne kamienice o skromnym detalu eklektycznym (nr 2, 3, 4, 8, 9, 11) stanowią stosunkowo zwarty i jednorodny zespół zabudowy.

Z budynkiem przy ul. Jedności Narodowej 78 łączą się kamienice przy ul. Żurawiej 8. Przy ulicy tej, będącej przedłużeniem ulicy Solnej (istnieje tylko parterowy dom nr 7), zachowały się ponadto: parterowy dom mieszkalny (nr 18) oraz kamienice nr 19 oraz 20/21. Wymienione obiekty przy ul. Żurawiej posiadają skromny detal eklektyczny.

Przy końcowym odcinku ul. Jedności Narodowej zostało wzniesione krótko przed wybuchem wojny osiedle domów jednorodzinnych (ograniczone ulicami Jedności Narodowej, Wiosenną, Wylotową) z zachowaną w dużym stopniu historyczną zabudową mieszkalną. Ze starszej zabudowy tego obszaru zachował się skromny dom przy ul. Wylotowej 79.

Strefa “B-7” – ochrony zespołu spichlerzy portowych

Zespół pierwotnie trzech elewatorów wzniesiony na terenie portu stanowił jego główny, charakterystyczny element zabudowy. Środkowy z trzech budynków został spalony w okresie powojennym.