8.2.4
Poprzedni Do góry Następny

 

8.2.4 Strefy “W” – ochrony zabytków archeologii

Strefa “W I-1” - strefa ochrony archeologicznej Starego Miasta

Teren miasta lokacyjnego w obrębie średniowiecznych fortyfikacji.

Na obszarze tym w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest przeprowadzenie przez inwestora badań archeologicznych.

Strefa “W I-2”, W II-2” - strefa ochrony archeologicznej Wyspy Solnej

na obszarze strefy “W I-2” wpisany do rejestru zabytków; w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest przeprowadzenie przez inwestora badań archeologicznych, a na obszarze W II-2 zapewnienie przez inwestora nadzoru archeologicznego.

Wyspa Solna posiadała dla miasta bardzo istotne znaczenie. Na niej znajdowały się bowiem warzelnie soli, stanowiące przez wieki główne źródło dochodów miasta. Od miasta oddziela ją rzeka Parsęta od zachodu obejmuje zaś Rów Drzewny.

W okresie istnienia twierdzy na wyspie zlokalizowane były umocnienia chroniące miasto od strony zachodniej, z których zachowały się tylko zlokalizowana na jej północnym cyplu Reduta Morast (Schill’a) oraz Brama Radzikowska. Brama Radzikowska i znajdujący się obok niej budynek dawnego aresztu (ul. Szpitalna 3) stanowiły elementy zaznaczonego na mapie z końca XIX wieku zespołu koszarowego. Drugi zespół koszar znajdował się przy torach kolejowych, na wschód od nich.

W miejscu zlikwidowanych umocnień, między ulicami Młyńską i  Łopuskiego powstała nowa zabudowa tj. istniejące do dziś budynki dawnego szpitala. Oraz po obu stronach ul. Młyńskiej zabudowa mieszkalna. Z kwartału między ulicą Młyńską i zabudową szpitala nie zachowało się nic, natomiast w  południowej pierzei ulicy stoją dwie duże kamienice (Młyńska 11, 12) oraz zdecydowanie skromniejszy budynek narożny (nr 10)

Na wyspie Solnej, wzdłuż ulicy Zygmuntowkiej został wzniesiony w l. 20-tych XX w. Ciekawy zespół pobudowanych szeregowo jednorodnych budynków mieszkalnych – nr 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 30, 32, 34/35, 36, 37, 38, 41, 42, 43,

W południowej części Wyspy Solnej została zlokalizowana rzeźnia miejska z  zachowanymi obecnie niektórymi budynkami z czerwonej cegły typowymi dla XIX wiecznej architektury przemysłowej.

Obszar ten oddzielony został zlokalizowaną wzdłuż ulicy Młyńskiej zabudową; narożnym budynkiem przy ul. Młyńskiej 10, pozbawionym w dużym stopniu detalu oraz pochodzącymi z pocz. XX w. modernistycznymi kamienicami (nr  11 i 12)

Budynki przemysłowe zlokalizowane na dawnym bastionie Cleve (ul. Basztowa 1 i 2) stanowiące ciekawy przykład murowanej z cegły zabudowy przemysłowej są pozostałością dawnego zespołu młyńskiego. Sam bastion czytelny jeszcze na mapach przedwojennych (zarysy) został ostatecznie zniszczony przez przeprowadzoną przez niego ul. Basztową oraz zlokalizowane na nim i w jego otoczeniu ogródki działkowe.

Strefa “W II-3”- strefa ochrony archeologicznej przedmieścia Panewniki

- strefa obejmuje teren między torami kolejowymi, Parsętą i ul. Dworcową

na obszarze tym w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest zapewnienie przez inwestora nadzoru archeologicznego.

Strefa “W II-4” - strefa ochrony archeologicznej Lęborskiego Przedmieścia

Strefa obejmuje teren między ul. Gryfitów, Bogusława X, Lipową, Złotą

Koszalińską wraz z terenem Parku im. 3 Dywizji Piechoty.

Na obszarze tym w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest zapewnienie przez inwestora nadzoru archeologicznego.

Powstanie Przedmieścia Lęborskiego wiąże się jeszcze z okresem średniowiecza. O randze tego przedmieścia świadczy to, że miało ono swoje własne fortyfikacje. Z  racji lokalizacji na przedpolu twierdzy było ono jednak często niszczone w okresie nowożytnym, łącznie z najważniejszą budowlą zlokalizowaną na jego terenie, kościołem św. Jerzego.

Mapy z przełomu XIX i XX wieku pozwalają stwierdzić, że Przedmieście Lęborskie posiadało nieregularny układ ulic i kwartałów oparty o łączące się w jego centralnej części drogi dojazdowe z Koszalina (ul. Koszalińska) i Karlina (ul. Karlińska, której reliktami wydają się być ul. Grochowska i Słowińców) i dalej ulicę wiodącą na Stare Miasto. Przy tych ciągach komunikacyjnych skoncentrowała się najbardziej zwarta zabudowa kamienicowa.

Układ komunikacji oraz historycznych kwartałów zabudowy Przedmieścia Lęborskiego został w okresie powojennym prawie zupełnie zatarty przez realizację:

- skrzyżowania ob. ul. Koszalińskiej z ulicami Bolesława Krzywoustego i  Myśliwską, z których ta pierwsza na tym odcinku wydaje się przebiegać dawną trasą, to dwie ostatnie wytyczone są bez uwzględnienia historycznych ulic.

- realizację na obszarze przedmieścia w okresie powojennym zabudowy mieszkaniowej “osiedlowej”, nie mającej nic wspólnego tak z rozplanowaniem, jak z charakterem zabudowy historycznej.

Z zabudowy mieszkaniowej tej dzielnicy zachowały się tylko nieliczne obiekty, rozrzucone w chaotyczny sposób, nie tworzące prawie wcale zwartych zespołów budowlanych, tylko w niewielkim stopniu pozwalające na określenie ich pierwotnego kontekstu. Zachowały się m.in. dwa narożnikowe budynki przy ul. Słowińców (1-5 i 11) flankujące pierwotny wjazd z kierunku Starego Miasta na teren przedmieścia. Z  dawnej zabudowy tej ulicy zachowały się ponadto dom nr 4, dom narożny nr 8 (modernistyczny) oraz budynek nr 9, o charakterze dworku podmiejskiego.

Stosunkowo zwarty zespół tworzą budynki przy ulicy Koszalińskiej 25, 26, 27, 28 jako jedyne z nielicznych wyznaczają historyczny przebieg układu komunikacyjnego tej dzielnicy. Pewne odniesienia są czytelne w przypadku domu przy ul. Kamiennej 3, będącego reliktem dawnej zabudowy, który z  budynkiem zlokalizowanym przy ul. Słowińców 11 tworzył pierwotnie pierzeję ulicy Kamiennej.

W przypadku budynków przy ul. Lipowej 1, Złotej 4 czy Jerzego 13 mamy już tylko do czynienia z pojedynczymi budynkami wśród nowej zabudowy, co w  przypadku tego ostatniego jest o tyle ciekawe, że jego usytuowanie jest świadectwem nieistniejącego już układu komunikacyjnego dzielnicy.

Wokół Lęborskiego Przedmieścia wykształciły się zespoły zabudowy jednorodzinnej, w obrębie której zachowały się nieliczne przykłady budynków mieszkalnych, głównie jednorodzinnych. Wyróżnić tutaj można:

zespół po południowej stronie ulicy Koszalińskiej, na wschód od cmentarzy związanych z kościołem św. Jerzego, ciągnący się aż do torów kolejowych. Zachowały się w obrębie tego zespołu budynki przy ul. Koszalińskiej 54, 59, 60 (dom dróżnika), ul. Kaszubskiej 1, 1a, 6, 20, Orlej 3, 5, 6.
zespół w obrębie ulic Myśliwskiej, Ogrodowej i Bocianiej powstało najprawdopodobniej w latach XX-tych nowe osiedle. Jego początek stanowiła wcześniejsza zabudowa zlokalizowana wzdłuż ulicy Myśliwskiej, którą stanowiły jeszcze domy (niewielkie kamienice) w stylu eklektycznym, z  których zachowały się budynki przy ul. Myśliwskiej 1 o charakterze jeszcze kamienicy czy też dom Myśliwska 2/3. W obrębie tego zespołu istnieją dotąd budynki przy ul. Ogrodowej 3, 5, 9, 11, 23 parterowe z dwuspadowym dachem (skromne), oraz piętrowe 4 i 25. Oprócz zabudowy jednorodzinnej powstał tutaj przy ul. Bocianiej zespół niewielkich, zwartych budynków wielorodzinnych (bud. nr 12, 13, 14, 15).

Strefa “W II-5” - strefa ochrony archeologicznej Dzielnicy Portowej

na obszarze tym w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest zapewnienie przez inwestora nadzoru archeologicznego.

Strefa “W II- 6”, W III- 6” - strefa ochrony archeologicznej obszaru na zachód od Budzistowa

stanowiska 38, 39, 40, 41, 42, 43, 45, obszar AZP 15-15

na obszarze tym w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest zapewnienie przez inwestora nadzoru archeologicznego.
w przypadku stanowiska nr 38 w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest przeprowadzenie przez inwestora badań archeologicznych.

Strefa “W II-7” - strefa ochrony stanowisk archeologicznych na północny-zachód od Stramnicy na północny wschód od Niekanina

stanowiska 83, 84, 86, obszar AZP 15-16

stanowiska 39, 40, 41, 42, 43 obszar AZP 15-16

na obszarze tym w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest zapewnienie przez inwestora nadzoru archeologicznego.

Strefa “W II-8” - strefa ochrony stanowisk archeologicznych w rejonie Kądzielna

stanowiska 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, obszar AZP 14-15

na obszarze tym w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest zapewnienie przez inwestora nadzoru archeologicznego.
w przypadku stanowisk nr 1, 3, 9, w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest przeprowadzenie przez inwestora badań archeologicznych.

Strefa “W II-9” - strefa ochrony stanowisk archeologicznych na północ od Budzistowa

stanowiska 35, 36, 37, obszar AZP 15-15

na obszarze tym w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest zapewnienie przez inwestora nadzoru archeologicznego.
w przypadku stanowisk nr 17, 18, 19, w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest przeprowadzenie przez inwestora badań archeologicznych.

Strefa “W III-10” - strefa ochrony stanowisk archeologicznych w rejonie Luboszyc

stanowiska 16, 17, 18, 19, 20, obszar AZP 14-16

na obszarze tym w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest zawiadomienie Służby Ochrony Zabytków o zamiarze prowadzenia przez inwestora prac ziemnych.

Strefa “W III-11” - strefa ochrony stanowisk archeologicznych w Podczelu

na obszarze tym w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest zawiadomienie Służby Ochrony Zabytków o zamiarze prowadzenia przez inwestora prac ziemnych.

Na obszarze tym w przypadku podjęcia jakichkolwiek prac ziemnych wymagane jest zawiadomienie Służby Ochrony Zabytków o zamiarze prowadzenia przez inwestora prac ziemnych.

Zabudowa obszaru noszącego obecnie nazwę Podczele zapoczątkowana została na początku XX wieku, kiedy wzniesiono tutaj sanatorium dziecięce, którego zabudowa przetrwała do chwili obecnej

W latach 30-tych XX wieku zostało tutaj wybudowane przez Niemców lotnisko wojskowe, którego pas startowy zlokalizowano równolegle do brzegu morskiego. Łącznie z samym lotniskiem został wybudowany kompleks budynków koszarowych, które stanowiły ciekawy przykład architektury z okresu tuż przed wybuchem II wojny światowej.

Główny wjazd do zespołu prowadził obok wartowni do najważniejszego, najbardziej monumentalnego w zespole budynku sztabowego. Na zachód od niego zlokalizowane zostały obiekty przeznaczone dla kadry tj. niewielkie budynki koszarowe, budynek lazaretu oraz kasyno. Na wschód od budynku sztabowego wzniesione zostały budynki koszarowe, oraz zaplecza technicznego lotniska.

Większość obiektów, w tym budynek sztabowy, kasyno, lazaret, niektóre budynki koszarowe, gł. w części zachodniej zespołu wzniesione zostały z  czerwonej cegły, która stanowiła główny element kształtujący wyraz architektoniczny zespołu.